Nhà sáng lập: Từ hạt giống khát vọng đến doanh nghiệp triệu đô

(VINEN) - Làm thế nào để một ý tưởng sơ khai, đôi khi chỉ là một nỗi trăn trở rất cá nhân, có thể phát triển thành một doanh nghiệp có giá trị hàng triệu, thậm chí hàng tỷ đô la? Câu hỏi ấy đã được khoa học quản trị hiện đại, kinh tế học phát triển và thực tiễn của hàng nghìn doanh nhân trên thế giới tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau. Tuy nhiên, khi đi đến tận cùng của vấn đề, một điểm chung nổi bật dần hiện ra, khởi nghiệp thành công không bắt đầu bằng một ý tưởng, mà bằng một con người, hay nói cách khác sự thành công bền vững của doanh nghiệp không chỉ được quyết định bởi mô hình kinh doanh hay công nghệ, mà trước hết bởi “mã di truyền” của chính nhà sáng lập.

Khát vọng phụng sự - điểm khởi đầu của mọi doanh nghiệp lớn

Một nhà sáng lập thực thụ hiếm khi bắt đầu hành trình của mình bằng câu hỏi “làm thế nào để kiếm thật nhiều tiền,” mà thay vào đó là câu hỏi nền tảng hơn, và cũng bền bỉ hơn đó là, sản phẩm hay dịch vụ của mình giải quyết được vấn đề gì cho khách hàng và cho xã hội? Từ chính khát vọng phụng sự ấy tạo nên “lực hút nội tại” giúp doanh nghiệp tồn tại qua những giai đoạn khó khăn nhất.

Khoa học quản trị gọi đây là mục đích cốt lõi, yếu tố giúp doanh nghiệp duy trì định hướng dài hạn vượt lên trên các biến động ngắn hạn của thị trường. Thực tiễn từ nhiều doanh nhân thành công cho thấy, những doanh nghiệp đi xa thường được xây dựng từ một nỗi trăn trở rất thật, đó là làm thế nào để cải thiện trải nghiệm của người dùng, nâng cao chất lượng cuộc sống, hay giải quyết một bất cập cụ thể trong xã hội. Khi giá trị cho khách hàng được đặt ở trung tâm, lợi nhuận không biến mất, mà đến như một hệ quả tất yếu của việc tạo ra giá trị bền vững.

Song song với đó, mục tiêu tạo ra việc làm cần được nâng tầm thành một sứ mệnh phát triển. Theo tinh thần của Nghị quyết 68, khu vực kinh tế tư nhân được kỳ vọng sẽ tạo ra tới 85 phần trăm việc làm cho toàn xã hội trong những năm tới. Điều này đặt nhà sáng lập vào một vai trò lớn hơn chính doanh nghiệp của mình. Mỗi quyết định mở rộng sản xuất, mỗi kế hoạch tăng trưởng không chỉ là bài toán kinh doanh, mà còn là sự đóng góp trực tiếp vào ổn định xã hội và thịnh vượng quốc gia. Nhận thức được điều này, nhà sáng lập sẽ nhìn doanh nghiệp như một thiết chế xã hội thu nhỏ, nơi giá trị kinh tế gắn chặt với trách nhiệm cộng đồng.

Dấn thân khởi nghiệp - bước ngoặt tách nhà sáng lập khỏi đám đông

Nếu khát vọng phụng sự là điểm khởi đầu, thì sự dấn thân vào hành chính trình khởi nghiệp chính là phép thử bản lĩnh của nhà sáng lập. Khởi nghiệp, về bản chất, là một hành trình đầy bất định, nơi không có sẵn con đường và cũng không có bảo đảm cho thành công. Bước ra khỏi vùng an toàn để khởi nghiệp đồng nghĩa với việc chấp nhận cô đơn trong quyết định, áp lực trong trách nhiệm và rủi ro trong từng lựa chọn.

Tuy nhiên, sự dấn thân của nhà sáng lập không nên được hiểu là sự liều lĩnh mù quáng. Trong quản trị hiện đại, đó là sự dấn thân có tính toán, dựa trên khả năng học hỏi nhanh từ thực tiễn thậm chí có thể coi là một tố chất, một “mã di truyền” mà không phải ai cũng có. Mỗi sai lầm, mỗi thất bại nhỏ đều trở thành dữ liệu quý giá để điều chỉnh mô hình, hoàn thiện sản phẩm và tái cấu trúc chiến lược. Nhiều doanh nhân đã chia sẻ rằng chính những lần “vấp ngã sớm” giúp họ tránh được những cú ngã lớn hơn khi doanh nghiệp bước vào giai đoạn tăng trưởng.

Sự khác biệt giữa nhà sáng lập và đám đông không nằm ở việc họ không sợ thất bại, mà ở chỗ họ chấp nhận thất bại như một phần tất yếu của hành trình học hỏi, và kiên trì đứng dậy với phiên bản tốt hơn của chính mình.

Khiêm hòa dẫn dắt - hành trình học hỏi và quy tụ nguồn lực

Khởi nghiệp rất cần nguồn lực, không chỉ trong kỷ nguyên số và kinh tế tri thức, không một cá nhân hay doanh nghiệp nào có thể thành công một mình. Khiêm hòa, vì thế, trở thành một năng lực quản trị quan trọng, khiêm mà vẫn là người cầm lái. Sự khiêm hòa giúp nhà sáng lập nhận ra giới hạn của bản thân, từ đó mở ra không gian cho việc học hỏi liên tục, học từ khách hàng, từ đối thủ, từ đội ngũ và cả những thất bại của chính mình.

Thực tiễn cho thấy, những nhà sáng lập thành công thường không phải là người giỏi nhất trong mọi lĩnh vực, mà là người biết kết nối những người giỏi hơn mình. Sự khiêm hòa tạo nên sức hút đối với nhân tài, giúp hình thành các đội ngũ đa dạng về năng lực và tư duy mà không làm mất đi cái uy của sự dẫn dắt. Đồng thời, đó cũng là chìa khóa để nhà sáng lập hòa mình vào hệ sinh thái khởi nghiệp rộng lớn hơn, nơi các nguồn lực về vốn, tri thức, công nghệ và thị trường được kết nối và luân chuyển.

Chính trong những mối liên kết ấy, doanh nghiệp nhỏ tìm được bệ phóng để tăng tốc, vượt qua giới hạn ban đầu và tiến dần lên những nấc thang giá trị cao hơn.

Kiên nhẫn và Bao dung - chìa khóa vàng của sự phục hồi và tăng trưởng bền vững

Một trong những luận điểm nhân văn sâu sắc nhất của quản trị hiện đại chính là triết lý bao dung. Bao dung trước hết là với chính bản thân nhà sáng lập. Thất bại không phải là dấu chấm hết, mà là một dạng “chi phí đào tạo” không thể tránh khỏi trên hành trình khởi nghiệp. Như lời chia sẻ của ông Lê Hồng Minh, chủ tịch VNG, rằng: “Thước đo của nhà khởi nghiệp là chấp nhận thất bại.” Khi nhà sáng lập đủ bao dung với những sai lầm của chính mình, khi đó họ mới có đủ tâm thế để học hỏi, điều chỉnh và tiếp tục tiến về phía trước.

Bao dung với người khác là điều kiện để xây dựng một tổ chức sáng tạo, trong môi trường khởi nghiệp, nơi thử nghiệm và đổi mới diễn ra liên tục, sai sót là điều khó tránh khỏi. Một văn hóa bao dung giúp cộng sự dám thử, dám sai và dám chịu trách nhiệm, từ đó khơi mở tiềm năng sáng tạo của cả tổ chức.

Cuối cùng, bao dung với thành công của người khác là biểu hiện của một tâm thế trưởng thành. Thay vì đố kỵ, nhà sáng lập coi thành công của đối thủ hay đồng nghiệp như một nguồn cảm hứng, một thước đo để tự soi chiếu và hoàn thiện mình. Khi đó, cạnh tranh không còn là cuộc triệt tiêu lẫn nhau, mà trở thành động lực thúc đẩy toàn bộ hệ sinh thái cùng phát triển.

Di sản - đích đến cao cả của nhà sáng lập

Nếu khát vọng phụng sự là điểm khởi đầu, sự dấn thân, khiêm nhường, bao dung và nhẫn nại là những năng lực giúp doanh nghiệp trưởng thành, thì di sản chính là đích đến cao cả nhất của hành trình nhà sáng lập. Di sản không đơn thuần là quy mô doanh thu hay giá trị định giá của doanh nghiệp, mà là những giá trị bền vững còn ở lại khi người sáng lập không còn trực tiếp điều hành.

Khoa học quản trị hiện đại gọi đây là lãnh đạo kiến tạo di sản, một cấp độ lãnh đạo mà ở đó, nhà sáng lập không chỉ tập trung vào tăng trưởng, mà chủ động thiết kế tương lai dài hạn cho tổ chức và cho xã hội. Ở cấp độ này, câu hỏi của nhà sáng lập không còn dừng lại ở “làm sao để doanh nghiệp lớn hơn?” mà được nâng lên thành “doanh nghiệp này sẽ để lại điều gì cho xã hội, cho những người xung quanh và cho thế hệ sau?”

Di sản đầu tiên mà nhà sáng lập để lại chính là một tổ chức có khả năng tự vận hành và phát triển vượt qua giới hạn cá nhân. Rất nhiều doanh nghiệp nhỏ thất bại khi người sáng lập rút lui, không phải vì thiếu thị trường hay vốn, mà vì toàn bộ tri thức, quyền lực và quyết định đều tập trung vào một cá nhân. Ngược lại, những doanh nghiệp tiến lên quy mô triệu đô và bền vững qua nhiều giai đoạn thường được xây dựng như một hệ thống sống, nơi giá trị, quy trình và văn hóa được thể chế hóa. Khi đó, doanh nghiệp không còn “sống nhờ” người sáng lập, mà tiếp tục phát triển nhờ di sản quản trị mà họ để lại.

Di sản thứ hai, sâu sắc hơn, chính là văn hóa doanh nghiệp. Văn hóa không được viết nên bởi khẩu hiệu, mà được hình thành từ chính cách nhà sáng lập ra quyết định trong những thời khắc khó khăn nhất. Một nhà sáng lập trung thực sẽ để lại một tổ chức coi trọng sự liêm chính. Một nhà sáng lập bao dung sẽ tạo nên một môi trường nơi con người dám sáng tạo và dám chịu trách nhiệm. Theo thời gian, văn hóa ấy trở thành “bản sắc vô hình” giúp doanh nghiệp đứng vững trước biến động và được xã hội tin cậy.

Ở tầm cao hơn, di sản của nhà sáng lập còn được đo bằng những con người mà họ đã nuôi dưỡng. Mỗi cộng sự trưởng thành, mỗi nhà lãnh đạo kế cận được hình thành từ doanh nghiệp chính là một hạt giống di sản được gieo vào xã hội. Nhiều doanh nhân lớn trên thế giới được nhớ đến không chỉ vì doanh nghiệp họ xây dựng, mà vì họ đã đào tạo và truyền cảm hứng cho cả một thế hệ doanh nhân tiếp theo. Khi một doanh nghiệp trở thành “cái nôi” sản sinh ra những nhà sáng lập mới, di sản của người sáng lập ban đầu đã vượt khỏi phạm vi tổ chức để lan tỏa ra toàn xã hội.

Cuối cùng, di sản cao quý nhất của nhà sáng lập chính là đóng góp của doanh nghiệp vào sự phát triển lâu dài của quốc gia. Khi doanh nghiệp tạo ra việc làm bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, đóng góp vào ngân sách, bảo vệ môi trường và gìn giữ các giá trị văn hóa, nhà sáng lập đã hoàn thành vai trò của một công dân kinh tế mẫu mực. Ở cấp độ này, khởi nghiệp không còn là hành trình cá nhân, mà trở thành một phần của sứ mệnh dân tộc trong kỷ nguyên vươn mình.

Lời kết

Nhìn một cách hệ thống, hành trình nhà sáng lập có thể được khái quát như một tiến trình phát triển liên tục, từ khát vọng phụng sự, đến dấn thân kiến tạo, từ học hỏi và kết nối, đến bao dung và phục hồi, và cuối cùng là để lại di sản. Mỗi nấc thang không thay thế nấc thang trước, mà kế thừa và nâng cao nó, tạo thành một cấu trúc phát triển hoàn chỉnh của nhà sáng lập trong thời đại mới.

Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, đất nước không chỉ cần nhiều doanh nghiệp mới, mà cần những nhà sáng lập có tư tưởng di sản. Đó là những con người khởi nghiệp không chỉ để thành công, mà để phụng sự lâu dài; không chỉ để lớn nhanh, mà để đứng vững; không chỉ để làm giàu cho mình, mà để gieo mầm thịnh vượng cho các thế hệ sau.

Khi mỗi nhà sáng lập ý thức rằng mình đang gieo một hạt giống di sản, khởi nghiệp sẽ vượt lên trên giới hạn của kinh doanh, trở thành một hành trình kiến tạo lịch sử. Và chính từ những hành trình thầm lặng nhưng bền bỉ ấy, một Việt Nam hùng cường, tự chủ và giàu bản sắc sẽ từng bước được hình thành./.

TS. Đinh Việt Hòa
Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia