Ngành dầu khí trước bước ngoặt chuyển dịch: Từ khai thác thô đến kiến tạo giá trị công nghiệp

Trong bối cảnh các mỏ dầu khí chủ lực đang đối mặt với đà suy giảm sản lượng tự nhiên, động lực phát triển của ngành dầu khí Việt Nam không thể tiếp tục phụ thuộc hoàn toàn vào việc khai thác tài nguyên thô. Việc tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn vốn và chuyển đổi sang mô hình công nghiệp – năng lượng tích hợp đang trở thành bài toán chiến lược nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và tạo động lực tăng trưởng bền vững cho nền kinh tế.

Phiên tọa đàm cùng các chuyên gia, doanh nghiệp hướng tới ngành dầu khí phát triển.

​Gỡ điểm nghẽn thể chế để khơi thông dòng vốn đầu tư

​Đặc thù của ngành dầu khí đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn, thời gian hoàn vốn kéo dài và rủi ro địa chất cao. Đối với các mỏ nhỏ và mỏ cận biên, hiệu quả kinh tế phụ thuộc rất lớn vào tính linh hoạt của cơ chế đầu tư cũng như tiến độ phê duyệt thủ tục.

TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhấn mạnh việc hoàn thiện Luật Dầu khí.​

​Nhấn mạnh tại Diễn đàn "Phát triển công nghiệp dầu khí Việt Nam: Đảm bảo tăng trưởng bền vững", TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho biết việc hoàn thiện Luật Dầu khí không đơn thuần là điều chỉnh phương thức quản lý mà là bước đột phá thể chế nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho toàn ngành. Trọng tâm của cải cách là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất và cắt giảm thủ tục hành chính. Thông tin từ diễn đàn cho thấy, số lượng đầu việc phải trình Chính phủ và Thủ tướng phê duyệt đã giảm từ 26 xuống 13, trong khi các nội dung giao trực tiếp cho Petrovietnam chủ động quyết định tăng từ 12 lên 52.

Ông Phạm Trường Giang, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Tìm kiếm, Thăm dò và Khai thác Dầu khí, Viện Dầu khí Việt Nam.

​Đồng quan điểm, ông Phạm Trường Giang, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Tìm kiếm, Thăm dò và Khai thác Dầu khí (Viện Dầu khí Việt Nam), nhận định cải cách thể chế cần khắc phục triệt để tình trạng "giao quyền nhưng vẫn phải xin ý kiến". Việc trao quyền phải đi đôi với cơ chế chịu trách nhiệm rõ ràng, đơn giản hóa quy trình để rút ngắn thời gian ra quyết định. Việc giảm thiểu rào cản hành chính không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí đầu tư tại các mỏ cận biên mà còn tạo điều kiện mở rộng sang các dịch vụ kỹ thuật và hạ tầng năng lượng.

​Chuyển đổi mô hình: Tạo giá trị công nghiệp thay vì chỉ tăng sản lượng

​Bên cạnh giải pháp thể chế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển dài hạn của ngành. Ông Đào Quang Bính, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng biên tập Tạp chí Kinh tế Việt Nam (VnEconomy), cho rằng trước sức ép từ suy giảm tài nguyên, biến động địa chính trị và cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, ngành dầu khí cần tái cấu trúc toàn diện. Ngành cần chuyển từ tư duy khai thác thuần túy sang mô hình công nghiệp – năng lượng dựa trên ba trụ cột: Năng lượng, công nghiệp và dịch vụ kỹ thuật chất lượng cao.

​Theo hướng đi này, dầu khí sẽ đóng vai trò hạt nhân kích cầu và phát triển các ngành phụ trợ như cơ khí chế tạo, hóa chất, vật liệu và vận tải. Việc ứng dụng dữ liệu số và công nghệ hiện đại trong vận hành mỏ sẽ giúp nâng cao hệ số thu hồi, kiểm soát an toàn và giảm phát thải methane. Bên cạnh đó, việc phát triển các chuỗi dự án khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), mở rộng khâu lọc hóa dầu và chế biến sâu sẽ nâng cao giá trị gia tăng cho tài nguyên nội địa.

​Đặc biệt, năng lực cơ khí chế tạo và thi công công trình biển của ngành dầu khí hoàn toàn có thể chuyển giao sang các lĩnh vực năng lượng mới như điện gió ngoài khơi, sản xuất hydrogen xanh, amoniac xanh và công nghệ thu giữ, lưu trữ carbon (CCUS).

​Đại diện Petrovietnam, ông Đặng Thanh Tùng, Phó Trưởng ban Chiến lược, nhấn mạnh rằng thước đo thành công trong giai đoạn mới không chỉ nằm ở sản lượng khai thác hay số lượng dự án, mà là khả năng chuyển hóa nguồn lực tài nguyên, công nghệ và hạ tầng thành sức cạnh tranh và giá trị kinh tế bền vững. Để hiện thực hóa mục tiêu này, doanh nghiệp rất cần một môi trường chính sách minh bạch, cơ chế chia sẻ rủi ro phù hợp và sự phối hợp đồng bộ giữa các lĩnh vực dầu khí, điện lực, đất đai và môi trường.

Ngọc Linh