​Năng lượng sạch: Cần cơ chế đột phá để mở đường cho kỷ nguyên tăng trưởng mới

(VINEN) - Nhu cầu năng lượng gia tăng mạnh mẽ cùng mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển nguồn năng lượng sạch tại Việt Nam. Dù sở hữu tiềm năng dồi dào, những “nút thắt” về thể chế, hạ tầng truyền tải, công nghệ và nguồn vốn vẫn là rào cản lớn khiến tiềm năng chưa thể chuyển hóa thành động lực tăng trưởng thực chất cho cộng đồng doanh nghiệp.

​Thực tế này đã được đưa ra thảo luận sâu sắc tại diễn đàn “Năng lượng sạch cho kỷ nguyên tăng trưởng mới” do Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam tổ chức ngày 27/10 tại Hà Nội, gợi mở nhiều giải pháp thiết thực cho bài toán chuyển dịch năng lượng quốc gia.

Chuyển dịch năng lượng qua góc nhìn của PGS.TS Phạm Hoàng Lương

​Tiềm năng lớn nhưng chưa rảnh tay cất cánh
​Thông tin từ đại diện Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) cho biết, Việt Nam có lợi thế tự nhiên đặc biệt lớn để phát triển đa dạng các nguồn năng lượng sạch. Đến năm 2030, công suất điện mặt trời có thể đạt từ 46.459 đến 73.416 MW; điện gió trên bờ và gần bờ đạt khoảng 26.066 đến 38.029 MW; trong khi điện gió ngoài khơi hứa hẹn quy mô 6.000 đến 17.032 MW.

​Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tài nguyên này, nền kinh tế đang phải đối mặt với áp lực giải quyết đồng bộ các thách thức. Theo các chuyên gia, nếu Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số (khoảng 10%), nhu cầu năng lượng và điện năng phải duy trì đà tăng trưởng tương ứng từ 10% trở lên.

TS Mai Duy Thiện – Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam.

Để giảm cường độ năng lượng mà không làm suy giảm tốc độ phát triển, giải pháp căn cơ là chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu kinh tế. Việc chuyển đổi từ các ngành công nghiệp tiêu tốn nhiều năng lượng sang những lĩnh vực công nghệ cao, tạo giá trị gia tăng lớn nhưng ít phát thải là hướng đi bắt buộc. Mặt khác, những biến động địa chính trị toàn cầu gần đây cho thấy năng lực dự phòng và tính tự chủ về hệ thống năng lượng của Việt Nam vẫn còn bài toán cần lời giải toàn diện từ dự trữ, chuỗi cung ứng đến hạ tầng phân phối.

​Gỡ nút thắt hạ tầng, công nghệ và mô hình tài chính
​Trong bối cảnh năng lượng sạch ngày càng liên quan trực tiếp đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp khi xuất khẩu sang các thị trường khắt khe về tiêu chuẩn carbon (như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc), việc mở đường cho các giải pháp công nghệ tiên tiến là yếu tố sống còn.

​ Bài toán lưu trữ và hạ tầng lưới điện thông minh

​Sự gia tăng nhanh chóng của các nguồn điện tái tạo đòi hỏi hệ thống điện phải nâng cao tính linh hoạt. Việc đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), phát triển lưới điện thông minh, pin lưu trữ (BESS) và thủy điện tích năng sẽ giúp tối ưu hóa vận hành.

​Ở góc độ doanh nghiệp tư nhân, các đại diện kinh doanh hệ thống lưu trữ năng lượng chỉ ra rằng, rào cản lớn nhất hiện nay nằm ở khung pháp lý tài chính: cần có quy định rõ ràng về giá dịch vụ lưu trữ, đi kèm các gói tín dụng dài hạn để khuyến khích dòng vốn đầu tư ban đầu.

​ Thách thức thương mại hóa Hydrogen xanh

​Hydrogen xanh được xem là chìa khóa mở ra tiềm năng lớn nhờ vị trí địa lý kết nối thuận lợi với các thị trường tiêu thụ hàng đầu. Dù vậy, chi phí sản xuất Hydrogen xanh hiện vẫn cao gấp 2,5 đến 4,5 lần so với Hydrogen truyền thống. Giá thành cao khiến các hợp đồng bao tiêu sản phẩm gặp khó, làm hạn chế khả năng tiếp cận vốn vay của các dự án khởi nghiệp và đầu tư. Việc thiếu tiêu chuẩn chứng nhận kỹ thuật, hạ tầng kho chứa, đường ống vận chuyển chuyên dụng và cơ chế điều phối liên ngành cũng là những “khoảng trống” pháp lý cần sớm đắp đầy.

Ông Nguyễn Văn Thiện - Phó Tổng giám đốc Công ty CP Công nghiệp GG (GG Power).

​ Tầm nhìn chiến lược với điện hạt nhân

​Bên cạnh năng lượng tái tạo, điện hạt nhân và các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) tiếp tục được xem xét như một nguồn phát nền ổn định. Việc tiếp nhận chuyển giao công nghệ, chủ động hợp tác quốc tế và chuẩn bị nguồn lực cho các dự án quy mô (như lộ trình vận hành các nhà máy điện hạt nhân giai đoạn 2038–2040) sẽ tạo nền móng vững chắc cho an ninh năng lượng dài hạn.

​Kiến tạo môi trường thể chế cho cộng đồng kinh doanh
​Phát triển năng lượng sạch không chỉ đơn thuần là bài toán gia tăng công suất phát điện, mà đòi hỏi một tư duy tiếp cận tổng thể: từ quy hoạch, truyền tải, phân phối, lưu trữ đến quản trị cầu tiêu dùng và cơ chế tài chính.

​Để khu vực tư nhân và cộng đồng doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực trong cuộc đua này, Nhà nước cần nhanh chóng hoàn thiện cơ chế thị trường, nâng cao tính minh bạch trong thu hút đầu tư, đa dạng hóa các kênh huy động vốn. Việc ban hành các khung chính sách thử nghiệm (sandbox), hỗ trợ tài chính cho các dự án tiên phong và chuẩn hóa hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật sẽ là “cú hích” quyết định, biến tiềm năng năng lượng sạch thành sức mạnh nội tại, đưa nền kinh tế Việt Nam bứt phá bền vững trong kỷ nguyên mới.

 

​Ngọc Linh