Khởi động Chiến dịch Chăm sóc Sức khỏe Phụ nữ Trung niên với chủ đề "Lắng nghe Nội tiết tố nữ"

Đổi mới tư duy quản lý sức khỏe phụ nữ trung niên: nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và giá trị sống trong thời đại mới

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh chóng, bài toán chăm sóc sức khỏe toàn diện cho nguồn nhân lực, đặc biệt là phụ nữ ở độ tuổi trung niên, đang trở thành yếu tố cốt lõi để đảm bảo sự phát triển bền vững của xã hội và nền kinh tế. Sáng ngày 25/8, Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) đã chính thức phối hợp cùng các đơn vị đồng hành khởi động

Chương trình cộng đồng chăm sóc sức khỏe phụ nữ mang chủ đề "Lắng nghe nội tiết tố nữ". Sự kiện không chỉ mở ra góc nhìn y học hiện đại mà còn đặt nền móng cho việc thay đổi tư duy quản lý sức khỏe toàn diện dành cho lực lượng lao động nữ trong giai đoạn bản lề của cuộc đời.

Ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Lâm Phong

Phát biểu tại sự kiện, ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em cho biết, Việt Nam hiện có khoảng 13 triệu phụ nữ trên 45 tuổi, chiếm tới 25% tổng dân số nữ cả nước. Nếu tính rộng hơn từ mốc 35 tuổi thời điểm những thay đổi nội tiết tố đầu tiên bắt đầu xuất hiện con số này có thể lên tới 25–26 triệu người. Đáng chú ý, đây chính là lực lượng then chốt đang nắm giữ các vai trò quan trọng trong gia đình, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội.

Nhận định về quy mô vấn đề này, GS.TS Trần Thị Phương Mai, Chủ tịch Hội Chăm sóc Sức khỏe Phụ nữ Mãn kinh Việt Nam chia sẻ thêm, tuổi mãn kinh tự nhiên trung bình của phụ nữ Việt Nam rơi vào khoảng 48–52 tuổi. Trên quy mô toàn cầu, ước tính đến năm 2025 sẽ có hơn 1 tỷ phụ nữ quanh và sau mãn kinh, dự kiến tăng lên 1,2 tỷ người vào năm 2030.

Dưới góc nhìn chuyên môn, các chuyên gia khẳng định mãn kinh không phải là bệnh lý cần "chữa khỏi" mà là một bước ngoặt sinh học quan trọng, một quá trình sinh lý tự nhiên khi sự suy giảm estrogen tác động sâu sắc đến nhiều cơ quan. Ông Đinh Anh Tuấn chỉ ra rằng những thay đổi nội tiết tố trong thời kỳ tiền mãn kinh và mãn kinh gây ảnh hưởng lớn đến cả thể chất lẫn tinh thần.

Các biểu hiện thường gặp bao gồm rối loạn vận mạch (bốc hỏa, đổ mồ hôi), rối loạn giấc ngủ và thay đổi tâm lý. Về lâu dài, phụ nữ đối mặt với nguy cơ loãng xương, giảm khối lượng cơ, thay đổi mô mỡ, suy giảm collagen và các vấn đề tim mạch, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống tình dục lẫn hạnh phúc gia đình.

Phân tích sâu hơn về các số liệu lâm sàng, GS.TS Trần Thị Phương Mai cho biết khoảng 75–80% phụ nữ trải qua các triệu chứng vận mạch, trong đó 20–30% ở mức độ trung bình đến nặng với thời gian kéo dài trung bình khoảng 7,4 năm. Bên cạnh đó, hội chứng niệu sinh dục thời kỳ mãn kinh gây khô âm đạo, đau khi quan hệ, khó chịu vùng sinh dục và nhiễm khuẩn tiết niệu tái phát được ghi nhận ở 50–84% phụ nữ sau mãn kinh, nhưng chỉ khoảng 20–25% được tiếp cận điều trị.

Không dừng lại ở những triệu chứng bề nổi, sự suy giảm hormone còn kéo theo các nguy cơ dài hạn đối với hệ xương và tim mạch. Trong 5–7 năm đầu sau mãn kinh, tốc độ mất khối lượng xương có thể tăng lên khoảng 1,5–2% mỗi năm, làm gia tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương. Đồng thời, nguy cơ mắc bệnh tim mạch cũng gia tăng do các thay đổi về chuyển hóa, huyết áp, mỡ máu và sự phân bố lại mỡ cơ thể.

Trong bối cảnh tuổi thọ ngày càng tăng, người phụ nữ có thể sống thêm 30–40 năm sau khi mãn kinh. Do đó, GS Phương Mai nhấn mạnh việc quản lý mãn kinh không thể chỉ dừng lại ở xử lý triệu chứng bốc hỏa hay mất ngủ ngắn hạn, mà phải hướng tới sức khỏe và chất lượng cuộc sống lâu dài.

GS.TS Trần Thị Phương Mai, Chủ tịch Hội Chăm sóc Sức khỏe Phụ nữ Mãn kinh Việt Nam. Ảnh: Lâm Phong

Để giải quyết thách thức này, y học hiện đại chú trọng đến giai đoạn "cửa sổ cơ hội" ngay sau khi mãn kinh để bổ sung nội tiết tố. Liệu pháp hormone mãn kinh (MHT) được đánh giá là phương pháp đầu tay hiệu quả nhất giúp điều trị các triệu chứng vận mạch, hội chứng niệu sinh dục và bảo vệ hệ xương ở những đối tượng phù hợp. Tuy nhiên, MHT không thể sử dụng tùy ý.

Khái niệm "cửa sổ cơ hội" quy định phụ nữ dưới 60 tuổi hoặc trong vòng 10 năm kể từ khi mãn kinh, nếu không có chống chỉ định, sẽ đạt tỷ lệ lợi ích  nguy cơ thuận lợi hơn. Ngược lại, việc bắt đầu MHT ở phụ nữ từ 60 tuổi trở lên hoặc đã mãn kinh trên 10 năm cần cân nhắc rất thận trọng và tuyệt đối không khởi đầu MHT chỉ để dự phòng bệnh tim mạch.

Các chuyên gia nhấn mạnh MHT không phải là lựa chọn dành cho tất cả mọi người. Những trường hợp có chống chỉ định như tiền sử ung thư vú, huyết khối tĩnh mạch hoặc bệnh gan nặng cần được bác sĩ đánh giá để lựa chọn phương án thay thế. Việc kê đơn đòi hỏi tính cá thể hóa cao: phụ nữ đã cắt tử cung có thể dùng estrogen đơn thuần, trong khi người còn tử cung cần phối hợp progestogen để bảo vệ nội mạc tử cung. Một số phác đồ hiện nay ưu tiên estradiol qua da kết hợp progesterone tự nhiên vi hạt nhằm tối ưu hóa lợi ích và giảm thiểu rủi ro.

Đồng tán thành quan điểm trên, TS.BS. Đào Thị Hoa từ Bệnh viện Phụ sản Trung ương cho rằng trong bối cảnh già hóa dân số, việc chuẩn bị sức khỏe tuổi trung niên là vấn đề cộng đồng cấp thiết. Tuy nhiên, không nên mặc định mọi vấn đề sức khỏe đều do nội tiết. Chăm sóc phụ nữ mãn kinh đòi hỏi tính toàn diện, bao gồm thay đổi lối sống, tư vấn tâm lý, giải pháp không hormone và MHT. TS.BS Đào Thị Hoa tóm tắt nguyên tắc sử dụng MHT qua tiêu chí "3 đúng":

Đúng thời điểm: Can thiệp khi dưới 60 tuổi hoặc trong vòng 10 năm sau mãn kinh.

Đúng đối tượng: Dành cho người có triệu chứng trung bình đến nặng và không mắc các chống chỉ định (ung thư vú, bệnh tim mạch, huyết khối).

 Đúng phác đồ: Dùng Estrogen đơn thuần cho người đã cắt tử cung và phối hợp Estrogen - Progestogen cho người còn tử cung.

Đối với những phụ nữ không phù hợp hoặc không muốn dùng hormone, GS.TS Trần Thị Phương Mai khuyên nên tập trung vào việc điều chỉnh lối sống. Việc duy trì hoạt động thể chất đều đặn với cường độ vừa phải tối thiểu 150 phút mỗi tuần là giải pháp nền tảng giúp duy trì khối cơ, sức khỏe tim mạch và hệ xương. Song song đó, chế độ ăn uống cân bằng, giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá và chất béo lành mạnh tiêu biểu như mô hình ăn uống Địa Trung Hải kết hợp bổ sung canxi, vitamin D sẽ đem lại hiệu quả bền vững.

Chương trình cộng đồng chăm sóc sức khỏe phụ nữ với chủ đề "Lắng nghe nội tiết tố nữ" chính thức ra mắt do Cục Bà mẹ và Trẻ em phối hợp cùng đơn vị đồng hành thực hiện.

Tổng kết lại các định hướng, chương trình truyền thông lần này hướng tới nâng cao nhận thức cộng đồng về tiền mãn kinh, mãn kinh, đồng thời tăng cường đào tạo, tư vấn cho nhân viên y tế. Mục tiêu chăm sóc sức khỏe hiện đại không chỉ là phòng bệnh hay kéo dài tuổi thọ, mà là giúp người dân sống khỏe, sống vui và nâng cao chất lượng sống. Phụ nữ khi bước vào giai đoạn quanh mãn kinh nên thực hiện đánh giá toàn diện về triệu chứng, nguy cơ tim mạch, sức khỏe xương, chuyển hóa, tình trạng tình dục và tâm lý.

Mọi quyết định điều trị phải dựa trên sự trao đổi trực tiếp giữa bác sĩ và người bệnh; tuyệt đối không tự ý mua hormone sử dụng kéo dài hay dùng thực phẩm bổ sung thay thế chỉ định y khoa. Sự chuyển dịch từ "điều trị triệu chứng" sang "chăm sóc toàn diện và lâu dài" chính là chìa khóa để phụ nữ Việt Nam duy trì thể trạng, tinh thần và năng lực cống hiến trong nhiều thập kỷ sau cột mốc mãn kinh.

Hoàng Tâm- Ngọc Linh