Di sản Kinh Bắc trong dòng chảy công nghiệp văn hóa: Bài học từ tầm nhìn của nhà văn hóa Lê Hồng Dương

(VINEN) - ​Ngày 12/11/2026, tại Hà Nội, Hội thảo khoa học “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc” do Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy văn hóa dân tộc phối hợp cùng Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam tổ chức đã thu hút sự quan tâm của đông đảo giới nghiên cứu, quản lý và văn nghệ sĩ. Với 35 tham luận chuyên sâu, sự kiện không chỉ tri ân những cống hiến của cố Trưởng Ty Văn hóa Hà Bắc (1921–2003), mà còn gợi mở nhiều bài học thực tiễn về tư duy quản trị, biến di sản thành nguồn lực phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch bền vững trong bối cảnh hiện nay.

Tiết mục biểu diễn nghệ thuật dân ca Quan họ Bắc Ninh tại Hội thảo.

​Nhìn lại chặng đường 20 năm giữ cương vị Trưởng Ty Văn hóa Hà Bắc (1963–1983), nhà văn hóa Lê Hồng Dương được giới chuyên môn đánh giá là người sở hữu tư duy quản lý đi trước thời đại. Thay vì bảo tồn tĩnh, ông sớm nhận diện những giá trị cốt lõi của vùng Kinh Bắc để đầu tư có trọng điểm, gắn liền việc gìn giữ di sản với đời sống cộng đồng và thế hệ kế cận.

Điển hình là việc phục dựng 49 làng quan họ gốc, thành lập Đoàn Quan họ Bắc Ninh và đưa diễn viên trẻ về học hát trực tiếp từ các nghệ nhân. Song song với đó, ông trực tiếp chỉ đạo sưu tầm bản khắc gỗ, hỗ trợ nghệ nhân giữ nghề tranh dân gian Đông Hồ, đồng thời đầu tư phát triển múa rối nước Đồng Ngư, các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp và xuất bản nhiều công trình địa chí giá trị. Chính nền tảng bài bản này đã tạo tiền đề quan trọng để dân ca Quan họ Bắc Ninh (năm 2009) và tranh dân gian Đông Hồ (năm 2025) được UNESCO vinh danh.

​Đặc biệt, dưới góc nhìn kinh tế văn hóa, tư duy khai thác giá trị thương mại và giao lưu quốc tế của ông Lê Hồng Dương ngay từ thập niên 1970 mang tính gợi mở rất lớn cho các mô hình khởi nghiệp sáng tạo hiện nay. Dưới sự điều hành của ông, tranh dân gian Đông Hồ không chỉ được hồi sinh mà còn vươn ra thị trường nước ngoài, trực tiếp mang lại nguồn thu ngoại tệ cho địa phương. Bản thân ông cũng từng dẫn đầu đoàn nghệ thuật dân tộc Việt Nam sang biểu diễn tại Nhật Bản, khẳng định sức sống của văn hóa truyền thống khi được tổ chức bài bản và tiếp cận đúng thị trường.

Đoàn Chủ tịch điều hành Hội thảo khoa học “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.​

​Phân tích sâu hơn về giá trị thực tiễn này, PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam nhận định, thành công của nhà văn hóa Lê Hồng Dương nằm ở nghệ thuật trọng dụng nhân tài và đặt chủ thể sáng tạo làm trung tâm. Việc kết nối chặt chẽ giữa nhà quản lý, giới trí thức, văn nghệ sĩ với các nghệ nhân dân gian đã tạo nên một hệ sinh thái văn hóa năng động, giúp di sản tự thân vận động và sinh sôi.

​Từ những bài học quản trị của tiền nhân, ông Trương Quang Hải, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Bắc Ninh nhấn mạnh, địa phương đang đứng trước yêu cầu đổi mới tư duy để biến di sản thành động lực tăng trưởng kinh tế. Định hướng trọng tâm hiện nay là đẩy mạnh số hóa, xây dựng hệ thống dữ liệu tổng thể về di sản, đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa từ cộng đồng và doanh nghiệp.

BTC hội thảo và gia đình nhà văn hóa Lê Hồng Dương chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo

Bắc Ninh đang tập trung phát triển công nghiệp văn hóa thông qua việc thiết kế các sản phẩm du lịch trải nghiệm, liên kết chặt chẽ giữa di tích lịch sử, di sản Phật giáo, không gian diễn xướng Quan họ với các làng nghề thủ công, ẩm thực và lễ hội truyền thống.

​Khép lại hội thảo, bên cạnh việc khắc họa chân dung một nhà văn hóa hội tụ đủ ba phẩm chất “tài, tầm, tâm”, Ban Tổ chức cho biết sẽ chính thức gửi văn bản kiến nghị tới UBND, HĐND thành phố Bắc Ninh đề xuất đặt tên đường mang tên Lê Hồng Dương. Đây không chỉ là sự ghi nhận xứng đáng dành cho người đặt nền móng bảo tồn di sản Kinh Bắc, mà còn là cách khơi dậy niềm tự hào, tiếp thêm nguồn cảm hứng sáng tạo cho thế hệ trẻ trên hành trình khởi nghiệp và làm giàu từ chính vốn quý văn hóa của dân tộc.

Hoàng Tâm