Ngoại giao Môi trường của Kazakhstan

(VINEN) - Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và cạnh tranh tài nguyên ngày càng gay gắt, an ninh nguồn nước đang nổi lên như một vấn đề chiến lược toàn cầu. Qua bài phát biểu của Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev, nước không chỉ được nhìn nhận như một thách thức môi trường, mà còn là trụ cột gắn kết năng lượng, an ninh lương thực và ngoại giao khu vực. Cách tiếp cận này mang lại nhiều gợi mở đáng suy ngẫm cho Việt Nam và các quốc gia châu Á trong việc định hình chiến lược phát triển bền vững và hợp tác đa phương.

Ngài Tổng thống Kassym-Jomart Tokayev phát biểu tại Kỳ họp lần thứ năm của Ulttıq Qurıltay (Quốc hội Kazakhstan)

Ngày 20 tháng 1 năm 2026, tại Kỳ họp lần thứ năm của Ulttıq Qurıltay (Quốc hội Kazakhstan), Ngài Tổng thống Kassym-Jomart Tokayev đã nhấn mạnh rằng Vùng đất Đại Thảo nguyên từng là nơi khởi nguồn cho hành trình đầu tiên của nhân loại vào vũ trụ từ Sân bay vũ trụ Baikonur. Đồng thời, Tổng thống Tokayev đã chuyển trọng tâm sang một trong những thách thức then chốt nhất của thế kỷ XXI: an ninh nguồn nước. Những phát biểu của ông đặt vấn đề nước không chỉ như một câu chuyện môi trường, mà như một nguồn lực chiến lược mang tầm quốc gia và khu vực, gắn bó chặt chẽ với quy hoạch năng lượng, an ninh lương thực và ổn định lâu dài của toàn khu vực Trung Á.

Số phận của Biển Aral tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong tầm nhìn này. Mặc dù Kazakhstan đã đạt được những tiến triển đáng kể trong việc bảo tồn và phục hồi Biển Aral phía Bắc (Biển Aral Nhỏ) – đặc biệt thông qua các công trình hạ tầng như đập Kokaral – Tổng thống Tokayev nhấn mạnh một thực tế then chốt: quản trị tài nguyên nước không thể dừng lại ở biên giới quốc gia. Dòng chảy của sông Syr Darya, cũng như tương lai của chính Biển Aral, phụ thuộc vào các quyết định từ thượng nguồn, khiến hợp tác xuyên biên giới và ngoại giao về nước trở thành một nhu cầu chiến lược không thể tránh khỏi.

Những đề xuất của Tổng thống Tokayev phản ánh rõ tầm nhìn khu vực và toàn cầu đó. Ông kêu gọi tăng cường các cơ chế chia sẻ nguồn nước giữa các quốc gia Trung Á, xây dựng một bản đồ quốc gia toàn diện về tài nguyên nước và năng lượng, đồng thời thúc đẩy ý tưởng thành lập một Tổ chức Nước Quốc tế trong khuôn khổ các thảo luận cải cách đang diễn ra tại Liên Hợp Quốc. Hội nghị Thượng đỉnh Sinh thái Quốc tế dự kiến tổ chức tại Astana vào tháng 4 năm 2026, với trọng tâm là Biển Aral, được kỳ vọng sẽ đưa các thách thức về nước của Trung Á lên vị trí nổi bật trong chương trình nghị sự môi trường toàn cầu.

Quang cảnh buổi họp Quốc hội

Đối với Việt Nam và các quốc gia châu Á khác, cách tiếp cận của Kazakhstan mang lại một điểm kết nối hợp tác giá trị, hơn là chỉ để so sánh. Việt Nam, với tư cách là quốc gia hạ lưu trong lưu vực sông Mekong, đang đối mặt với những thách thức tương tự, nơi an ninh nguồn nước, phát triển năng lượng và ngoại giao khu vực đan xen chặt chẽ. Việc Kazakhstan nhấn mạnh các giải pháp mang tính thể chế – đặc biệt là thúc đẩy một cơ chế quản trị nước toàn cầu – mở ra không gian đối thoại và hợp tác giữa các nền kinh tế châu Á đang chịu áp lực về tài nguyên nước và mong muốn tăng cường các khuôn khổ đa phương hiệu quả hơn.

Chính sách năng lượng cũng gắn bó mật thiết với chương trình nghị sự này. Ý định của Kazakhstan trong việc hiện đại hóa các nhà máy nhiệt điện than như một Dự án Quốc gia, đồng thời giảm thiểu tác động môi trường thông qua các công nghệ tiên tiến, phản ánh bài toán cân bằng mà nhiều nền kinh tế đang phát triển phải đối mặt. Song song đó, các nỗ lực mở rộng thăm dò khí đốt với sự kết hợp giữa đầu tư nhà nước và khu vực tư nhân tiếp tục cho thấy cách tiếp cận thực dụng của Kazakhstan trong việc bảo đảm an ninh năng lượng trong giai đoạn chuyển đổi sang các hệ thống xanh hơn.

Trong bối cảnh căng thẳng khí hậu ngày càng định hình cục diện địa chính trị, việc Kazakhstan nâng tầm ngoại giao về nước – từ Trung Á đến Liên Hợp Quốc – cho thấy một sự chuyển dịch rộng lớn hơn trong cách các vấn đề môi trường được nhìn nhận: không còn là những mối quan tâm thứ yếu, mà là các trụ cột của chiến lược quốc gia. Đối với Việt Nam và các đối tác châu Á, đây là cơ hội kịp thời để tăng cường hợp tác với Kazakhstan như một đối tác cùng chí hướng trong việc định hình các phản ứng khu vực và toàn cầu trước những thách thức chung về nước và năng lượng.

Jelly Thanh Hiếu