Diễn đàn Khởi nghiệp Quốc gia: Từ Hòa Khánh nhìn ra mô hình phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp địa phương trong kỷ nguyên đổi mới sáng tạo

(VINEN) - Khởi nghiệp không còn là câu chuyện của riêng doanh nghiệp hay các nhà sáng lập. Trong nền kinh tế đổi mới sáng tạo, sức mạnh của một hệ sinh thái được quyết định bởi khả năng kết nối giữa chính quyền, trường đại học, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các đối tác quốc tế. Việc UBND phường Hòa Khánh (Đà Nẵng) phối hợp với Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia tổ chức Diễn đàn Khởi nghiệp Quốc gia - Hòa Khánh 2026 không chỉ đánh dấu một sự kiện xúc tiến đầu tư, mà còn mở ra một cách tiếp cận mới: xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp từ chính quyền cơ sở. Đây là mô hình đáng chú ý trong tiến trình hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia đổi mới sáng tạo, phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và kinh tế tri thức.

Khi "địa phương" trở thành trung tâm của hệ sinh thái khởi nghiệp

Trong hơn một thập kỷ qua, Việt Nam đã chứng kiến sự hình thành và phát triển mạnh mẽ của hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Hàng nghìn doanh nghiệp công nghệ ra đời, nhiều quỹ đầu tư quốc tế hiện diện, các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp được triển khai từ Trung ương đến địa phương. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy một nghịch lý: nơi nào có nguồn lực nhưng thiếu cơ chế kết nối thì hệ sinh thái phát triển chậm; ngược lại, nơi biết huy động và liên kết các chủ thể sẽ tạo ra sức bật vượt trội.

Xu hướng mới trên thế giới cho thấy, trung tâm của hệ sinh thái khởi nghiệp không còn nằm ở các đô thị lớn hay các khu công nghệ cao, mà đang dịch chuyển về các địa phương có tư duy kiến tạo. Chính quyền địa phương không chỉ là cơ quan quản lý, mà trở thành "nhạc trưởng" của hệ sinh thái, thiết kế chính sách, kết nối nguồn lực và tạo môi trường để đổi mới sáng tạo diễn ra ngay từ cơ sở.

Diễn đàn Khởi nghiệp Quốc gia - Hòa Khánh 2026 là minh chứng rõ nét cho xu hướng đó. Lần đầu tiên, một chính quyền cấp phường chủ động phối hợp với Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia tổ chức một diễn đàn quy mô quốc gia với chủ đề "Đầu tư Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo trong mô hình liên kết: Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp - Quốc tế". Điều này cho thấy tư duy phát triển đã thay đổi: khởi nghiệp không chỉ là nhiệm vụ của doanh nghiệp, mà là chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Từ định hướng của thành phố đến hành động của chính quyền cơ sở

Phát biểu chỉ đạo tại diễn đàn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Hồ Quang Bửu khẳng định mục tiêu xây dựng Đà Nẵng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, tài chính và logistics của khu vực, với động lực tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số và cộng đồng doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Đáng chú ý, lãnh đạo thành phố không chỉ đánh giá cao sáng kiến tổ chức diễn đàn của phường Hòa Khánh mà còn yêu cầu địa phương khẩn trương xây dựng Đề án phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026–2030 với mục tiêu rõ ràng, lộ trình cụ thể và cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia, các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Thông điệp này phản ánh một bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị địa phương. Nếu trước đây chính quyền chủ yếu tập trung vào thu hút đầu tư, cải cách thủ tục hành chính hay phát triển hạ tầng, thì nay nhiệm vụ được mở rộng sang kiến tạo môi trường đổi mới sáng tạo – nơi các ý tưởng có thể được ươm mầm, thử nghiệm, thương mại hóa và phát triển thành doanh nghiệp.

Đây cũng là xu hướng mà nhiều quốc gia phát triển đang theo đuổi. Những hệ sinh thái thành công như Tel Aviv (Israel), Eindhoven (Hà Lan) hay Tampere (Phần Lan) đều được xây dựng trên nền tảng hợp tác giữa chính quyền, trường đại học, doanh nghiệp và các quỹ đầu tư. Thành công của họ không đến từ ưu đãi đơn lẻ mà từ khả năng tạo ra một mạng lưới hợp tác bền vững, trong đó chính quyền đóng vai trò điều phối và kiến tạo.

Hòa Khánh – lợi thế của một "hệ sinh thái mở"

Điều làm nên sức hấp dẫn của Hòa Khánh không chỉ nằm ở vị trí địa lý mà còn ở cấu trúc kinh tế - xã hội hiếm có.

Theo Chủ tịch UBND phường Hòa Khánh Huỳnh Anh Vũ, địa phương hiện có diện tích hơn 40 km², dân số trên 125.000 người; là nơi tập trung ba trường đại học lớn với hàng chục nghìn sinh viên, ba khu công nghiệp trọng điểm cùng hơn 3.100 doanh nghiệp và hơn 2.000 hộ kinh doanh đang hoạt động.

Nếu nhìn dưới góc độ phát triển hệ sinh thái, đây chính là bốn nguồn lực cốt lõi: nguồn nhân lực, nguồn tri thức, năng lực sản xuất và thị trường. Không nhiều địa phương cùng lúc sở hữu đầy đủ các điều kiện này.

Thực tế, nhiều mô hình khởi nghiệp thất bại không phải vì thiếu ý tưởng mà do khoảng cách giữa nghiên cứu và doanh nghiệp quá lớn. Trường đại học tạo ra tri thức nhưng thiếu thị trường; doanh nghiệp có nhu cầu đổi mới nhưng khó tiếp cận kết quả nghiên cứu; còn chính quyền thiếu một cơ chế điều phối để các chủ thể cùng hợp tác.

Chính vì vậy, việc Hòa Khánh lựa chọn mô hình liên kết "Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp – Quốc tế" mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi của một diễn đàn. Đây là cách tiếp cận nhằm khép kín chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo, từ đào tạo nhân lực, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ đến thương mại hóa sản phẩm và mở rộng thị trường quốc tế.

Chính quyền kiến tạo – yếu tố quyết định của hệ sinh thái

Một hệ sinh thái khởi nghiệp không thể phát triển nếu chỉ dựa vào tinh thần dấn thân của doanh nhân. Điều cần thiết hơn là một môi trường đủ cởi mở để ý tưởng được thử nghiệm, doanh nghiệp được hỗ trợ và nguồn lực được kết nối.

Điều đáng ghi nhận tại Hòa Khánh là chính quyền địa phương không dừng lại ở việc tổ chức diễn đàn mà đã xác định những bước đi cụ thể sau sự kiện. Theo Chủ tịch UBND phường Huỳnh Anh Vũ, địa phương sẽ thành lập Hội đồng tư vấn khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, quy tụ các chuyên gia, trường đại học và doanh nghiệp; đồng thời xúc tiến hình thành quỹ đầu tư và tổ chức hội khởi nghiệp nhằm tạo nền tảng hỗ trợ lâu dài cho cộng đồng doanh nghiệp.

Đó là sự chuyển dịch từ tư duy "tổ chức sự kiện" sang "xây dựng thể chế". Một diễn đàn chỉ kéo dài một hoặc hai ngày, nhưng một hệ sinh thái cần được nuôi dưỡng bằng các thiết chế hỗ trợ, chính sách khuyến khích và mạng lưới kết nối hoạt động liên tục.

Chính vì vậy, mục tiêu nâng số lượng doanh nghiệp trên địa bàn từ hơn 3.100 lên 10.000 trong những năm tới không chỉ phản ánh khát vọng tăng trưởng mà còn thể hiện niềm tin vào khả năng phát triển của một hệ sinh thái mở – nơi doanh nghiệp được tiếp sức từ tri thức, công nghệ, vốn đầu tư và chính quyền đồng hành.

Ba điểm nghẽn của startup Việt Nam: Từ lời cảnh báo đến lời giải cho hệ sinh thái khởi nghiệp địa phương

Nếu phần đầu của Diễn đàn Khởi nghiệp Quốc gia - Hòa Khánh 2026 đặt ra câu chuyện về vai trò của chính quyền địa phương trong kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thì phần trao đổi của Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia Đinh Việt Hòa lại đi thẳng vào những vấn đề cốt lõi của cộng đồng startup Việt Nam. Đó không chỉ là những khó khăn của từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà là những "điểm nghẽn hệ thống" đang làm giảm tốc độ phát triển của cả hệ sinh thái khởi nghiệp.

Điều đáng chú ý là ba điểm nghẽn được chỉ ra không đơn thuần là câu chuyện về vốn hay công nghệ. Đó là ba khoảng cách lớn mà nếu không được thu hẹp, khởi nghiệp Việt Nam sẽ rất khó bước sang giai đoạn phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Từ ý tưởng đến thị trường: Khoảng cách lớn nhất của startup Việt Nam

Theo Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia Đinh Việt Hòa, thách thức đầu tiên của các doanh nghiệp khởi nghiệp hiện nay là khoảng cách giữa ý tưởng và thị trường.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam không thiếu những ý tưởng sáng tạo. Các cuộc thi khởi nghiệp, chương trình đổi mới sáng tạo và hoạt động nghiên cứu tại các trường đại học đã tạo ra hàng nghìn dự án mỗi năm. Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp có thể thương mại hóa sản phẩm và mở rộng quy mô vẫn còn khiêm tốn.

Đây là khoảng cách phổ biến của nhiều nền kinh tế đang chuyển đổi, nơi tinh thần sáng tạo phát triển nhanh hơn năng lực đưa sản phẩm ra thị trường. Không ít startup dừng lại ở giai đoạn xây dựng mô hình thử nghiệm, nhưng thiếu kiến thức về quản trị, marketing, tài chính, sở hữu trí tuệ và chiến lược phát triển khách hàng.

Điều đó cho thấy, khởi nghiệp không thể chỉ được hỗ trợ bằng các cuộc thi ý tưởng hay các khoản vốn ban đầu. Điều doanh nghiệp cần hơn là một hệ sinh thái đồng hành xuyên suốt, từ tư vấn chiến lược, cố vấn công nghệ, kết nối chuyên gia đến phát triển thị trường và mở rộng đầu tư.

Đây cũng là lý do mô hình liên kết giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp - Quốc tế được xem là lời giải phù hợp. Mỗi chủ thể đảm nhận một vai trò khác nhau nhưng cùng hướng đến mục tiêu cuối cùng là đưa ý tưởng trở thành sản phẩm và doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế

Điểm nghẽn thứ hai được Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia đề cập là khoảng cách giữa tri thức và thực tiễn.

Việt Nam hiện có hàng trăm trường đại học, viện nghiên cứu cùng đội ngũ các nhà khoa học, chuyên gia trong nhiều lĩnh vực. Mỗi năm có hàng nghìn công trình nghiên cứu được công bố, nhưng tỷ lệ thương mại hóa kết quả nghiên cứu vẫn còn thấp.

Đây là bài toán không chỉ của Việt Nam mà của nhiều quốc gia đang phát triển. Một công trình khoa học chỉ thực sự có giá trị khi được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ hoặc công nghệ phục vụ đời sống và sản xuất.

Chính vì vậy, sự hiện diện của ba trường đại học lớn ngay trên địa bàn Hòa Khánh được xem là lợi thế đặc biệt. Nếu được kết nối hiệu quả với doanh nghiệp và chính quyền địa phương, các trường đại học sẽ không chỉ là nơi đào tạo nguồn nhân lực mà còn trở thành trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và hình thành các doanh nghiệp spin-off, startup công nghệ.

Đó cũng là định hướng mà nhiều quốc gia đổi mới sáng tạo thành công đã lựa chọn. Đại học không chỉ cung cấp tri thức mà còn là "vườn ươm" doanh nghiệp, nơi các kết quả nghiên cứu được chuyển hóa thành sản phẩm có giá trị kinh tế và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng địa phương.

Kết nối nguồn lực – bài toán không thể giải bằng một chủ thể

Thách thức thứ ba mà Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia nhấn mạnh là khả năng kết nối khát vọng khởi nghiệp với các nguồn lực thực tế, đặc biệt là quỹ đầu tư, mạng lưới chuyên gia và các đối tác quốc tế.

Trong thực tế, nhiều startup Việt Nam sở hữu sản phẩm tiềm năng nhưng thiếu cơ hội tiếp cận nhà đầu tư hoặc không đủ năng lực tham gia các chuỗi giá trị toàn cầu. Ngược lại, không ít quỹ đầu tư và doanh nghiệp lớn đang tìm kiếm dự án chất lượng nhưng lại thiếu một cơ chế kết nối hiệu quả.

Đây chính là khoảng trống mà các tổ chức trung gian như Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia cần đảm nhận.

Không chỉ là một tổ chức nghề nghiệp, Hiệp hội đang từng bước đóng vai trò là "bộ kết nối" của hệ sinh thái, liên kết chính quyền địa phương, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, quỹ đầu tư và các tổ chức quốc tế thành một mạng lưới hợp tác thống nhất.

Thông qua các diễn đàn, chương trình đào tạo, hoạt động cố vấn, xúc tiến đầu tư và kết nối doanh nghiệp, Hiệp hội góp phần rút ngắn khoảng cách giữa ý tưởng với thị trường, giữa nghiên cứu với sản xuất và giữa doanh nghiệp địa phương với các nguồn lực quốc tế.

Quốc tế hóa hệ sinh thái: Không chỉ là thu hút vốn đầu tư

Một điểm nhấn quan trọng của Diễn đàn Khởi nghiệp Quốc gia - Hòa Khánh 2026 là sự tham dự của Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Azerbaijan tại Việt Nam, đại diện các tổ chức quốc tế, quỹ đầu tư và chuyên gia nước ngoài.

Sự hiện diện này không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao mà còn phản ánh một xu thế tất yếu của khởi nghiệp hiện đại: quốc tế hóa hệ sinh thái.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, startup không thể chỉ phát triển trong phạm vi địa phương hoặc thị trường nội địa. Ngay từ khi hình thành ý tưởng, doanh nghiệp cần được tiếp cận với tiêu chuẩn quốc tế, công nghệ tiên tiến, mạng lưới chuyên gia, nhà đầu tư và các cơ hội hợp tác xuyên biên giới.

Quốc tế hóa không đơn thuần là tìm kiếm nguồn vốn nước ngoài. Quan trọng hơn, đó là quá trình tiếp nhận tri thức quản trị, công nghệ mới, mô hình kinh doanh tiên tiến và mở rộng khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Chính vì vậy, việc đưa yếu tố "Quốc tế" trở thành một cấu phần trong mô hình liên kết của Hòa Khánh thể hiện tầm nhìn dài hạn. Một hệ sinh thái khởi nghiệp muốn phát triển bền vững cần được đặt trong dòng chảy của kinh tế toàn cầu, nơi doanh nghiệp địa phương có thể kết nối trực tiếp với các đối tác, chuyên gia và nhà đầu tư quốc tế.

Từ Hòa Khánh đến một mô hình phát triển mới

Điều đáng giá nhất mà Diễn đàn Khởi nghiệp Quốc gia - Hòa Khánh 2026 mang lại không nằm ở số lượng đại biểu hay các phiên thảo luận, mà ở việc khẳng định một tư duy phát triển mới: khởi nghiệp phải trở thành chiến lược phát triển của địa phương.

Khi chính quyền đóng vai trò kiến tạo, trường đại học cung cấp tri thức, doanh nghiệp dẫn dắt đổi mới sáng tạo, Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia kết nối nguồn lực và các đối tác quốc tế mở rộng không gian phát triển, một hệ sinh thái hoàn chỉnh sẽ được hình thành.

Đó cũng là nền tảng để Hòa Khánh hướng tới mục tiêu trở thành điểm sáng về đổi mới sáng tạo của Đà Nẵng và là mô hình tham khảo cho nhiều địa phương trên cả nước.

Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, khi khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo được xác định là động lực tăng trưởng chủ yếu, sức cạnh tranh của mỗi địa phương sẽ không chỉ được đo bằng quy mô ngân sách hay hạ tầng, mà còn bằng năng lực kiến tạo hệ sinh thái khởi nghiệp.

Hòa Khánh đã lựa chọn bắt đầu từ chính quyền cơ sở. Nếu mô hình này được triển khai đồng bộ, gắn với sự đồng hành của Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia và sự kết nối ngày càng sâu rộng với các đối tác quốc tế, đây sẽ không chỉ là một điểm sáng của Đà Nẵng, mà còn có thể trở thành hình mẫu cho quá trình xây dựng các hệ sinh thái khởi nghiệp địa phương trong kỷ nguyên kinh tế đổi mới sáng tạo của Việt Nam.

Thực hiện: Quỳnh Dơn - Thu Trang - Bùi Huệ
Biên tập: Quang Huy - Hoàng Anh