Chuyển đổi số trong HTX: Đi đúng thứ tự “dữ liệu trước, công nghệ sau”

21:16 07/10/2026

(VINEN) - Chuyển đổi số đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với khu vực kinh tế tập thể. Tuy nhiên, hành trình đưa công nghệ vào các hợp tác xã (HTX) hiện vẫn gặp không ít lực cản từ năng lực quản trị, hạ tầng đến tư duy tiếp cận. Tại Diễn đàn “Chuyển đổi số trong Hợp tác xã: Từ dữ liệu sản xuất đến mở rộng thị trường” diễn ra sáng 7/10 tại Hà Nội, các chuyên gia đã cùng mổ xẻ bức tranh thực tế và định hình lộ trình bứt phá cho mô hình này.

Quang cảnh Diễn đàn "Chuyển đổi số trong Hợp tác xã: Từ dữ liệu, quản trị đến thị trường". Ảnh: BTC.

Mắt xích yếu từ năng lực nhân sự và dữ liệu đầu vào
Báo cáo tại diễn đàn cho thấy phần lớn các HTX hiện mới dừng lại ở chặng đầu của tiến trình số hóa. Theo thống kê năm 2024 từ Viện Khoa học Kinh tế Hợp tác và Bộ Khoa học và Công nghệ, có tới 53% giám đốc HTX chưa qua đào tạo chuyên môn và chỉ 13% đạt trình độ đại học trở lên.

Thực trạng thiếu hụt nhân lực trình độ cao dẫn đến hệ quả là năng lực tự thẩm định và ứng dụng công nghệ của các HTX còn rất hạn chế. Trong tổng số hơn 23 điểm công nghệ theo Thông tư 17/2019/TT-BKHCN, mặt bằng chung các HTX chỉ đạt khoảng 12-15 điểm.

Đáng chú ý, tỷ lệ HTX đưa phần mềm quản trị vào vận hành mới dừng lại ở con số 15%.
Khảo sát sâu hơn về hạ tầng thiết bị, ông Trịnh Anh Tuấn (Viện Khoa học Kinh tế Hợp tác) chỉ ra một điểm nghẽn lớn: dù tỷ lệ thành viên sở hữu smartphone rất cao (đạt 4,67/5 điểm), nhưng việc ứng dụng công nghệ vào công việc chuyên môn lại vô cùng khiêm tốn.

Tỷ lệ nhân viên sử dụng máy tính phục vụ công việc chỉ đạt 1,46 điểm, còn chỉ số đào tạo về công nghệ thông tin gần như ở mức chạm đáy (trên dưới 1,1 điểm). Việc ứng dụng internet đa phần mới dừng lại ở mức liên lạc, gửi hình ảnh qua các ứng dụng tin nhắn nhắn thoại thông thường chứ chưa đi vào quản trị hay sản xuất.
Ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ). Ảnh: BTC.

Nhìn nhận về vấn đề này, ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), cho rằng nhiều HTX đang mắc phải sai lầm khi "mua công nghệ ở đầu ra khi chưa có dữ liệu ở đầu vào" một hướng đầu tư lệch thứ tự.

Dù việc ứng dụng truy xuất nguồn gốc (hiện đạt 35%) hay đưa nông sản lên các kênh bán lẻ hiện đại giúp tăng 15–20% giá trị sản phẩm, nhưng nếu không số hóa từ khâu nhật ký sản xuất, sổ sách và quản lý thành viên, quá trình chuyển đổi số sẽ thiếu đi nền móng vững chắc.

Định hình lộ trình và bộ giải pháp 3 bước
Để khắc phục tình trạng này, ông Hoàng Hữu Hạnh nhấn mạnh nguyên tắc cốt lõi: “Dữ liệu trước, công nghệ sau” và “dùng chung trước, đầu tư riêng sau”. Nhằm tránh tình trạng đầu tư lãng phí hoặc bị phụ thuộc vào một nhà cung cấp phần mềm, các HTX cần đi theo lộ trình 3 bước cụ thể:
Rà soát điều kiện pháp lý và hồ sơ: Đảm bảo hoạt động hợp pháp theo Luật HTX 2023, đồng thời minh bạch hóa các khoản hỗ trợ đã nhận để tránh trùng lặp nguồn ngân sách.

Tự đánh giá mức độ sẵn sàng: Sử dụng công cụ đo lường chuyên ngành để xác định chính xác cấp độ chuyển đổi số của đơn vị (mức 1, 2 hoặc 3), từ đó lựa chọn đúng gói hỗ trợ phù hợp.
Lựa chọn giải pháp tối ưu: Ưu tiên thuê giải pháp theo tháng thay vì mua trọn gói, chọn các nền tảng cho phép xuất dữ liệu linh hoạt, có hỗ trợ kỹ thuật tại chỗ và bảo đảm an toàn thông tin.

Về phía cơ quan quản lý, trong giai đoạn 2026–2030, đại diện Cục Chuyển đổi số quốc gia đề xuất 4 định hướng lớn: hỗ trợ phân cấp theo từng bậc thang trưởng thành; chuẩn hóa một đầu mối dữ liệu qua Liên minh HTX Việt Nam theo cơ chế "khai một lần, dùng nhiều nơi"; thẩm định danh mục các nền tảng dùng chung liên thông; và xây dựng mạng lưới tư vấn viên công nghệ tại chỗ để đồng hành cùng các HTX.

Cần sự phối hợp đồng bộ
Chuyển đổi số HTX không thể là câu chuyện đơn độc của riêng từng đơn vị.

Ông Trịnh Anh Tuấn, đại diện Viện Khoa học Kinh tế hợp tác. Ảnh: BTC.

Ông Trịnh Anh Tuấn kiến nghị Chính phủ cần sớm ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đầu tư hạ tầng số đồng bộ cho khu vực nông thôn và kinh tế tập thể. Đồng thời, Liên minh HTX Việt Nam cần giữ vai trò nòng cốt trong việc xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ và nhân rộng các mô hình điểm về đổi mới sáng tạo.

Đại diện các doanh nghiệp, HTX tham gia thảo luận tại Diễn đàn.

Về phía mình, các HTX cần chủ động tháo gỡ rào cản tư duy, coi dữ liệu sản xuất là tài sản chiến lược để sẵn sàng kết nối, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số.