Biết ơn: điểm khởi đầu của một hành trình khởi nghiệp

Khởi nghiệp thường được nói đến bằng ý tưởng, vốn và tăng trưởng. Nhưng phía sau một hành trình đủ dài luôn là những giá trị bền hơn: lòng biết ơn, sự nhất quán và khả năng đứng dậy trước nghịch cảnh. Từ lịch sử dân tộc, những năm tháng tại Canifa – Onoff đến quyết định sáng lập VISEM, tôi nhận ra rằng doanh nghiệp chỉ có thể đi xa khi người sáng lập biết mình kế thừa điều gì và muốn trao lại điều gì cho thế hệ sau.

Từ lòng biết ơn đến tinh thần dấn thân

Ngày 27/7, khi cả nước tưởng nhớ những người đã hy sinh cho độc lập, tự do, tôi lại nghĩ nhiều hơn về hai chữ “biết ơn”. Biết ơn không chỉ là cúi đầu trước quá khứ. Biết ơn còn là ý thức rằng cơ hội mình đang có hôm nay được làm nên từ sự dấn thân, bền bỉ và cả những mất mát của những người đi trước.

Trong một buổi học của Chương trình Đào tạo Chuyên gia Khởi nghiệp Quốc gia K04, TS. Đinh Việt Hoà nói: “Cả dân tộc Việt Nam đè nặng lên vai người phụ nữ”. Câu nói có thể gây tranh luận nếu hiểu theo nghĩa tuyệt đối, nhưng lại mở ra một góc nhìn đáng suy ngẫm: trong suốt chiều dài lịch sử, người phụ nữ Việt Nam không chỉ gìn giữ gia đình mà còn góp phần mở đất, giữ nước, kết nối giao thương và nuôi dưỡng những thế hệ mới.

Trong huyền sử, Mẹ Âu Cơ dẫn 50 người con lên rừng khai phá và gây dựng cuộc sống mới. Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa năm 40, mở đầu một biểu tượng bất khuất của dân tộc. Huyền Trân Công chúa chấp nhận hy sinh hạnh phúc riêng vì đại cuộc. Công nữ Ngọc Hoa trở thành một nhịp cầu giao thương Việt – Nhật. Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ chịu nỗi đau mất chín người con ruột vì độc lập của Tổ quốc.

Những người phụ nữ ấy không gọi việc mình làm là “khởi nghiệp”. Nhưng ở họ có đầy đủ phẩm chất của người mở đường: dám bước vào nơi chưa có lối, chấp nhận hy sinh, bền bỉ với một sứ mệnh lớn hơn bản thân. Nhìn lại lịch sử, tôi hiểu rằng tinh thần khởi nghiệp của người Việt đã tồn tại rất lâu trước khi khái niệm này trở nên phổ biến.

Người thầy chưa bao giờ nhận mình là thầy

Năm 2011, tôi gia nhập Canifa khi doanh nghiệp mới 14 năm tuổi và có hơn 200 nhân sự. Từ vị trí trợ lý cho CEO Đoàn Thị Bích Ngọc, phụ trách nghiên cứu và dịch thuật tài liệu quốc tế, tôi dần được tham gia sâu hơn vào chiến lược, văn hoá, đào tạo, triển khai ERP và tái cấu trúc doanh nghiệp. Cũng từ đó, tôi có cơ hội làm việc trực tiếp với anh Đoàn Hồng Hải – người mà tôi luôn xem là một người thầy, dù anh chưa từng chính thức nhận mình là thầy của ai.

 Ông Đoàn Hồng Hải hoặc đội ngũ Canifa

Chín năm tại Canifa và Onoff là chín năm học không ngừng. Bài học đầu tiên đến từ những câu chuyện khởi đầu rất đời thường: nghề dệt len của mẹ, những đơn hàng xuất khẩu đầu tiên sang Đông Âu, nhà xưởng dột ướt, những chuyến xe máy chở hàng ra chợ Ngã Tư Sở, bị đuổi về rồi hôm sau lại tiếp tục quay lại. Nhưng điều khiến tôi nhớ lâu hơn cả sự kiên trì là lòng biết ơn anh dành cho những người đã đồng hành từ thuở chưa có gì.

Một người lãnh đạo biết nhớ tên, ghi nhận và vinh danh những người đã cùng mình đi qua gian khó sẽ tạo nên nền móng văn hoá mà tiền bạc không thể mua được. Văn hoá bền vững bắt đầu từ cách doanh nghiệp đối xử với ký ức của chính mình.

Bài học thứ hai là thái độ học để làm. Anh Đoàn Hải sớm đưa BSC, KPI và các phương pháp quản trị hiện đại vào doanh nghiệp theo cách rất thực chất: trực tiếp đi học, trở về thử nghiệm, điều chỉnh và kiên trì áp dụng. Không học để sở hữu một chứng chỉ, mà học để thay đổi cách tổ chức vận hành.

Bài học thứ ba là xem văn hoá như một tài sản sống. Qua nhiều biến động, Canifa vẫn bền bỉ với bốn nguyên tắc: Tôn trọng, Sáng tạo, Liêm chính và Chia sẻ. Cách thể hiện có thể thay đổi theo thời đại, nhưng phần cốt lõi – “DNA Canifa” – vẫn được những người từng trưởng thành tại đó nhận ra và gìn giữ.

Năm 2016, khi Onoff được mua lại, tôi được luân chuyển sang vai trò quản lý vận hành, rồi kiêm nhiệm Merchandising. Tôi phải đi từ chiến lược kinh doanh, thương hiệu, nguyên phụ liệu, sản xuất đến phân phối hàng hoá. Có lúc công việc giống như bị thả vào một “bể lớn” khi chưa biết bơi. Nhưng chính sức ép ấy giúp tôi hiểu chuỗi giá trị từ bên trong và nhận ra rằng năng lực thực sự chỉ hình thành khi ta buộc phải chịu trách nhiệm đến cùng.

Bài học bao trùm là sự nhất quán: giữa điều người lãnh đạo nói và điều họ làm; giữa giá trị được tuyên bố và quyết định trong lúc khó khăn. Khi tôi rời Onoff năm 2019, Hoàng Dương Group đã có hơn 2.000 nhân sự. Sau đó, dù đi qua nhiều tổ chức, tôi vẫn xem Canifa là một thước đo hiếm có về sự cân bằng giữa cái Tâm và cái Tầm, giữa hệ thống quản trị và giá trị văn hoá. Canifa không hoàn hảo, nhưng nhất quán – và sự nhất quán ấy trở thành hành trang tôi mang theo.

Từ trải nghiệm thực chiến đến quyết định sáng lập VISEM

Sau Canifa – Onoff, tôi có thêm những năm đồng hành cùng một hệ sinh thái sáng tạo nội dung hoạt hình trên YouTube và thương mại hoá sở hữu trí tuệ ra thị trường quốc tế. Trải nghiệm ấy cho tôi thấy sức mạnh của mô hình kinh doanh số, nhưng cũng làm nổi rõ một vấn đề lớn của doanh nghiệp Việt Nam: nhiều doanh nghiệp có khát vọng phát triển nhưng thiếu hệ thống, thiếu đội ngũ được đào tạo đúng và thiếu người đồng hành đủ sâu trong giai đoạn chuyển giao thế hệ.

Đó là lý do tôi sáng lập VISEM – Vietnam Sustainable Enterprise Management, với khát vọng góp phần xây dựng hệ thống quản trị bền vững cho doanh nghiệp Việt Nam.

Nền tảng của VISEM là triết lý “Quản trị Chân Nhân”, được cô đọng trong năm chữ Chân: Chân Tâm – hiểu mình và lấy con người làm gốc; Chân Tình – xây dựng quan hệ bằng sự tôn trọng; Chân Thật – ra quyết định dựa trên sự thật và dữ liệu; Chân Dũng – dám đối diện những tư duy cần thay đổi; Chân Hành – kiên trì hành động đến cùng.

Triết lý ấy không tách rời khoa học quản trị. VISEM kết hợp kinh nghiệm thực chiến với các công cụ như BSC, OKR, các mô hình lãnh đạo hiện đại, nền tảng học tập số và AI hỗ trợ đánh giá, phát triển năng lực. Mục tiêu không phải truyền đạt thêm thật nhiều lý thuyết, mà giúp người học và doanh nghiệp chuyển kiến thức thành năng lực hành động.

Chúng tôi lựa chọn đồng hành với hai nhóm đang chịu áp lực lớn: những nhân sự trẻ muốn rút ngắn hành trình trưởng thành; và các CEO thế hệ sáng lập đang đứng trước bài toán chuyển giao quyền điều hành. Một bên cần được trao cơ hội và năng lực để nhận trách nhiệm. Một bên cần đủ niềm tin và hệ thống để có thể trao quyền. VISEM muốn trở thành chiếc cầu nối giữa hai phía ấy.

Khởi nghiệp để trao lại một tương lai tốt hơn

Khi nghĩ về con đường phía trước, tôi thường nhớ đến Israel – một quốc gia nhỏ, khan hiếm tài nguyên nhưng đã xây dựng được hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sức ảnh hưởng toàn cầu. Thành công của họ không đến từ sự thuận lợi, mà từ lựa chọn đầu tư vào trí tuệ con người, khoa học – công nghệ, tinh thần phản biện và một văn hoá không xem thất bại là dấu chấm hết.

Điều đó không xa lạ với Việt Nam. Mẹ Âu Cơ mở đất khi chưa có bản đồ. Hai Bà Trưng dựng cờ khi tương quan lực lượng không thuận lợi. Những thế hệ doanh nhân đi trước gây dựng doanh nghiệp khi chưa có một hệ sinh thái hỗ trợ đầy đủ. Họ bắt đầu bằng niềm tin, trưởng thành qua gian khó và đi tiếp bằng sự nhất quán.

Hôm nay, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội lớn khi kinh tế tư nhân được xác định là một động lực quan trọng của nền kinh tế, cùng khát vọng phát triển khoảng hai triệu doanh nghiệp vào năm 2030. Cơ hội ấy sẽ không tự trở thành thành tựu. Nó cần một thế hệ nhà sáng lập dám bắt đầu, biết học hỏi, xây dựng tổ chức có hệ thống và đủ bền bỉ để đi đến cùng.

Khởi nghiệp, vì thế, không chỉ là lập một công ty. Đó là cách một con người nhận lấy trách nhiệm tạo ra giá trị, việc làm và cơ hội cho người khác. Đó cũng là cách chúng ta tiếp nối những hy sinh của quá khứ bằng những công trình hữu ích trong hiện tại.

Ngày 27/7 nhắc tôi rằng mỗi cơ hội được khởi nghiệp hôm nay là một đặc ân. Đặc ân ấy xứng đáng được đáp lại bằng sự dấn thân trọn vẹn, lòng biết ơn sâu sắc và khát vọng không chỉ dành cho bản thân, mà còn cho những người sẽ đi sau.

Đó là đủ để bắt đầu. Và cũng đủ để tiếp tục

Lại Mai (Học viên Lớp T.O.T K04)