NET ZERO - "Đường băng" mới cho hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam: Từ cam kết quốc gia đến cơ hội hình thành thế hệ doanh nghiệp xanh

(VINEN) - Trong nhiều năm, Net Zero thường được nhìn nhận như một mục tiêu môi trường hay một cam kết quốc tế của Chính phủ. Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang tái cấu trúc theo hướng phát triển xanh, Net Zero đã vượt ra khỏi phạm vi của một chính sách khí hậu để trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tái định hình năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đối với cộng đồng khởi nghiệp Việt Nam, đây không chỉ là thách thức mà còn là "đường băng" mới để hình thành những mô hình kinh doanh có giá trị gia tăng cao, đủ sức tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn

Diễn đàn "Năng lượng và Môi trường Thế giới - Việt Nam 2026" diễn ra ngày 8/7 đã gửi đi một thông điệp rất rõ ràng. Phát biểu tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng khẳng định cộng đồng doanh nghiệp chính là lực lượng quyết định sự thành công của hành trình Net Zero, đồng thời nhấn mạnh chuyển đổi xanh và quản trị ESG phải được xem là chiến lược sống còn của doanh nghiệp, thay vì chỉ là một hoạt động mang tính trách nhiệm xã hội.

Thông điệp này phản ánh sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu quan tâm đến tăng trưởng doanh thu và mở rộng thị trường thì hiện nay, năng lực cạnh tranh còn được đo bằng khả năng giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên, minh bạch quản trị và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường của thị trường quốc tế. Những yêu cầu này đang trở thành điều kiện bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đối với Việt Nam, quốc gia đã cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, chuyển đổi xanh không chỉ là thực hiện trách nhiệm quốc tế mà còn là cơ hội để tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng hiện đại, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Trong tiến trình đó, cộng đồng khởi nghiệp được kỳ vọng sẽ là lực lượng tiên phong tạo ra các mô hình kinh doanh mới.

Khởi nghiệp xanh đang mở ra thị trường hàng nghìn tỷ USD

Trên thế giới, kinh tế xanh đang trở thành một trong những lĩnh vực thu hút vốn đầu tư mạnh nhất. Theo BloombergNEF, tổng vốn đầu tư toàn cầu cho chuyển đổi năng lượng và công nghệ xanh đã vượt ngưỡng 2.000 tỷ USD trong năm 2025. Nguồn vốn này không chỉ chảy vào các tập đoàn lớn mà còn hướng mạnh đến các startup sở hữu công nghệ mới, mô hình kinh doanh sáng tạo và khả năng tạo ra tác động tích cực đối với môi trường.

Điều đó mở ra cơ hội rất lớn cho hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam. Nếu giai đoạn trước chứng kiến sự phát triển mạnh của startup thương mại điện tử, fintech hay nền tảng số thì giai đoạn mới sẽ chứng kiến sự xuất hiện của các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, công nghệ lưu trữ điện, vật liệu sinh học, nông nghiệp phát thải thấp, tái chế chất thải, công nghệ xử lý nước, tín chỉ carbon, AI phục vụ quản lý môi trường và các giải pháp kinh tế tuần hoàn. Đây đều là những lĩnh vực mà Việt Nam có lợi thế về nguồn tài nguyên, thị trường và nhu cầu chuyển đổi.

Doanh nghiệp khởi nghiệp cần thay đổi tư duy ngay từ khi thành lập

Một trong những điểm khác biệt của thế hệ startup mới là phát triển doanh nghiệp không chỉ để tạo ra lợi nhuận mà còn phải tạo ra giá trị bền vững. Trong bối cảnh hiện nay, một doanh nghiệp khởi nghiệp nếu ngay từ đầu xây dựng mô hình quản trị theo tiêu chuẩn ESG, sử dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng, kiểm soát phát thải và minh bạch dữ liệu môi trường sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận các quỹ đầu tư quốc tế hơn so với những doanh nghiệp chỉ tập trung vào tăng trưởng ngắn hạn.

Xu hướng này đang diễn ra rất rõ trên thị trường vốn toàn cầu. Nhiều quỹ đầu tư hiện không chỉ đánh giá doanh thu hay lợi nhuận mà còn xem xét tác động xã hội, mức độ giảm phát thải và khả năng phát triển bền vững của doanh nghiệp trước khi quyết định rót vốn. Điều đó cho thấy ESG không còn là "chiếc áo" mặc thêm sau khi doanh nghiệp thành công, mà phải trở thành nền tảng ngay từ khi hình thành ý tưởng khởi nghiệp.

Chính sách đang tạo "đường băng" cho startup xanh

Một tín hiệu tích cực là Chính phủ đang từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách phục vụ chuyển đổi xanh. Theo định hướng được công bố tại Diễn đàn, Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển thị trường điện cạnh tranh, thúc đẩy năng lượng tái tạo, xây dựng thị trường carbon, mở rộng tín dụng xanh, trái phiếu xanh và huy động các nguồn tài chính quốc tế cho các dự án phát triển bền vững. Đồng thời, khu vực tư nhân sẽ được khuyến khích tham gia mạnh mẽ hơn vào các lĩnh vực năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và đổi mới công nghệ.

Đối với cộng đồng startup, đây là những tín hiệu rất đáng kỳ vọng. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện và các công cụ tài chính xanh đi vào thực tiễn, nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp sẽ có điều kiện tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý, thay vì chỉ phụ thuộc vào vốn vay thương mại hoặc nguồn lực tự có.

Hệ sinh thái khởi nghiệp cần một "hệ sinh thái xanh". Muốn hình thành thế hệ doanh nghiệp Net Zero, chỉ nỗ lực của từng startup là chưa đủ. Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp xanh đồng bộ, trong đó các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp, quỹ đầu tư, hiệp hội doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng tham gia.

Các chương trình ươm tạo nên ưu tiên những dự án ứng dụng công nghệ xanh. Các quỹ đầu tư cần dành nguồn lực nhiều hơn cho startup tạo tác động xã hội. Các địa phương cần hình thành những khu công nghiệp sinh thái, trung tâm đổi mới sáng tạo xanh và không gian thử nghiệm công nghệ mới.

Đặc biệt, cần hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận kiến thức về ESG, kiểm kê khí nhà kính, tín chỉ carbon và chuyển đổi số, bởi đây sẽ là nhóm chịu tác động trực tiếp khi các tiêu chuẩn môi trường toàn cầu ngày càng khắt khe.

Net Zero sẽ tạo ra thế hệ doanh nhân mới. Lịch sử phát triển kinh tế thế giới cho thấy, mỗi cuộc chuyển đổi lớn đều sản sinh ra một thế hệ doanh nghiệp mới. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã tạo ra những doanh nghiệp số. Chuyển đổi xanh sẽ tạo ra những doanh nghiệp Net Zero. Đó sẽ là những doanh nghiệp coi công nghệ là nền tảng, đổi mới sáng tạo là động lực, ESG là phương thức quản trị và phát triển bền vững là mục tiêu dài hạn. Đây cũng chính là cơ hội để Việt Nam không chỉ tham gia mà còn vươn lên ở những phân khúc có giá trị gia tăng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thông điệp của Chính phủ tại Diễn đàn "Năng lượng và Môi trường Thế giới - Việt Nam 2026" không chỉ là lời kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp tham gia hành trình Net Zero mà còn mở ra một tầm nhìn phát triển mới cho hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam. Khi chuyển đổi xanh trở thành chiến lược quốc gia, mỗi startup sẽ đứng trước hai lựa chọn: hoặc chủ động đổi mới để dẫn đầu, hoặc chậm thích ứng và bị bỏ lại phía sau.

Trong kỷ nguyên kinh tế xanh, khởi nghiệp không chỉ là hành trình tạo ra doanh nghiệp, mà còn là hành trình kiến tạo những giá trị bền vững cho xã hội. Những doanh nhân biết kết hợp giữa đổi mới sáng tạo, công nghệ và trách nhiệm với môi trường sẽ là lực lượng tiên phong đưa Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu Net Zero, đồng thời tạo dựng một nền kinh tế năng động, có sức chống chịu cao và đủ năng lực cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Nguồn (baochinhphu.vn)